انتشار رمان گمشده‌ای از ژوزه ساراماگو

همسر نویسنده، این کتاب را «دروازه راه‌یافتن» به ساراماگو دانسته است

سه سال پس از مرگ نویسنده‌ پرتغالی، «ژوزه ساراماگو»، اثر جدیدی از او با عنوان «پنجره‌ اتاق زیرشیروانی» منتشر شده است. این کتاب که یکی از کارهای نخستین «ساراماگو» است، اثری گمشده محسوب می‌شد. داستان یافتن و انتشار «پنجره‌ اتاق زیرشیروانی»، از نویسنده‌ پرتغالی برنده‌ جایزه‌ نوبل ادبیات سال ۱۹۹۸، چنان باورنکردنی است که خود می‌تواند دستمایه‌ رمان جدیدی قرار گیرد. ژوزه ساراماگو، هنگام نوشتن این رمان ۳۰ سال بیشتر نداشته است. او در آغاز سال‌های دهه‌ ۱۹۵۰، دست‌نوشته‌ این اثر را جهت انتشار برای ناشری در «لیسبون» می‌فرستد و با پاسخ منفی او روبه‌رو می‌شود. این واکنش مایوس‌کننده، ژوزه‌ گوشه‌گیر را که به لکنت زبان هم دچار بوده، از ادامه‌ کار نگارش و نشر بازمی‌دارد. شوق و ذوق نوشتن تنها سال‌ها بعد‌، دوباره در ژوزه ساراماگو بیدار می‌شود و این نویسنده‌ پرکار در نتیجه‌ خلق آثار به‌‌یاد ماندنی به شهرتی جهانی دست می‌یابد. این موفقیت‌های شگرف، از دید ناشر پیشین نیز دور نمی‌ماند و او پس از جست‌وجو در چند آرشیو، به گفته‌ خود «رمان گم‌شده‌ ساراماگو را دوباره کشف می‌کند.» کتاب «پنجره‌ اتاق زیرشیروانی»، برای همسر نویسنده‌ رمان «کوری»، «پیلار دل ریو»، هدیه‌ای بی‌نظیر است که نویسنده از خود به‌جای گذاشته است. پیلار دل ریو، در مقدمه‌ کتابی که به زبان اسپانیایی ـ پرتغالی منتشر شده، می‌نویسد: «ساراماگو با این هدیه می‌خواسته، پس از آنکه برای همیشه ما را ترک کرد، باز هم در کنار ما باشد.» به گفته‌ پیلار دل ریو، رمان «پنجره‌ اتاق زیرشیروانی»، دروازه‌ راه‌یافتن به ساراماگو است و برای هر خواننده کشفی جدید: «گویی با این اثر، دایره بسته می‌شود. انگار مرگی وجود ندارد.»

رمان «پنجره‌ اتاق زیرشیروانی» به دوره‌ دیکتاتوری «ژنرال آنتونیو اولیویرا سالازار» در پرتغال برمی‌گردد که در سال ۱۹۳۲، متاثر از فاشیسم ایتالیایی یک حکومت دیکتاتوری در این کشور برپا کرد. دیکتاتوری سالازار مانند دیکتاتوری فرانکو در اسپانیا، به ارتش و حاکمیت اخلاقی کلیسا متکی بود. سالازار در دوران زمامداری خود، راه هرگونه مقاومت، دگرگونی و پیشرفت اجتماعی در داخل کشور را بست و جنبش‌های اعتراضی و ملی در مستعمرات پرتغال را سرکوب کرد. این دیکتاتور پس از سقوط فاشیسم در آلمان نیز توانست بر مسند قدرت باقی بماند: آمریکا و سایر کشورهای اروپایی که از نفوذ کمونیست‌ها در پرتغال و اسپانیا بیم داشتند، از حاکمیت دو ژنرال متحد هیتلر در این دو کشور پشتیبانی ‌کردند. رویدادهای رمان «پنجره‌ اتاق زیرشیروانی» در چنین شرایط دشوار سیاسی و خفقان اجتماعی در یک خانه رخ می‌دهد. شخصیت‌های این اثر، همگی ساکنان این خانه نکبت‌زا هستند که در آن نفرت، حسد و بی‌اعتمادی موج می‌زند و افراد آن دائم در حال توطئه‌چینی و جاسوسی علیه یکدیگر هستند. ژوزه ساراماگو با رمان «کوری»، به شهرت جهانی دست یافت. داستان این کتاب که کارگردان برزیلی، «فرناندو مریلس»، نیز براساس آن فیلمی با همین عنوان ساخته است، از ترافیک یک چهارراه شلوغ آغاز می‌شود ژوزه ساراماگو، شاعر، نویسنده و نمایشنامه‌نویس پرتغالی و یکی از برجسته‌ترین چهره‌های ادبی جهان روز جمعه، ۱۸ ژوئن 2010 در سن ۸۷ سالگی چشم از جهان

فرو بست.